Op 25 en 26 februari 1941 vond de Februaristaking plaats, de eerste grootschalige verzetsactie in Nederland tegen de Duitse bezetter. De directe aanleiding was de eerste razzia in Amsterdam, op 22 februari, waarbij honderden Joodse mannen werden opgepakt. De illegale Communistische Partij Nederland (CPN) riep op tot actie met de leus: "STAAKT!!! STAAKT!!! STAAKT!!!". De staking begon in Amsterdam en breidde zich snel uit naar andere steden, waaronder Hilversum.
25 februari
De in 1902 in Amersfoort geboren meubelmaker Gerrit Meerbeek werkte bij de Fokkerfabriek in Amsterdam. Sinds 1928 woonde hij in Hilversum, sinds 1936 met zijn gezin aan de Mercuriusstraat 3. In de ochtend van 25 februari 1941 was Gerrit vroeg van huis vertrokken. Maar de werkdag verliep niet zoals gewoonlijk: de werknemers van de Fokkerfabriek namen deel aan de Februaristaking. Gerrit nam contact op met zijn kameraden bij de CPN in Hilversum, om ook in zijn eigen woonplaats een staking te organiseren. Nog diezelfde ochtend reisde Gerrit terug naar Hilversum. Bij het grootste bedrijf van Hilversum, de Nederlandse Seintoestellen Fabriek (NSF), lukte het hem om ruim 2000 medewerkers over te halen om de werkzaamheden neer te leggen en te gaan staken. Na het middaguur werd Gerrit in hechtenis genomen. Zijn kameraden van de CPN, onder wie Anton de Heus en Ab Veltman, zetten het werk voort.
26 februari
De volgende dag, 26 februari, trokken mensen uit allerlei beroepsgroepen naar het centrum van Hilversum. De stakers begaven zich eerst naar het door de Wehrmacht bezette Raadhuis. Omdat daar de weg werd versperd door Wehrmachtsoldaten, trokken de stakers verder naar het oude raadhuis op de Kerkbrink, maar ook daar stonden soldaten, waardoor de groep uiteengedreven werd. Volgens onbekende bronnen hadden ongeveer 10.000 mensen uit Hilversum en omstreken zich in het centrum verzameld.
Reactie van de bezetter
De bezetter was woedend. Wehrmachtbefehrshaber in den Niederlanden Friedrich Christiansen gaf opdracht dat alle bedrijven op 27 februari hun werkzaamheden moesten hervatten. Daarnaast werd een strikt samenscholingsverbod ingesteld: het was overal verboden om zich in groepen te verzamelen. Overtreding van deze bevelen werd zwaar bestraft. Er werd zelfs gedreigd met de doodstraf. Hilversum kreeg een exorbitante boete opgelegd van 2,5 miljoen gulden. De boete werd doorberekend aan de belastingplichtige Hilversummers. Ingrijpender waren de bestuurlijke veranderingen die door de bezetter werden doorgevoerd. Deze gaven de rijkscommissaris de bevoegdheid om burgemeesters te ontslaan, gemeenteraden te ontbinden en regeringscommissarissen aan te stellen. NSB-burgemeester Ernst von Bönninghausen werd regeringscommissaris.
Kennisgeving Wehrmachtbefehrshaber in den Niederlanden Friedrich Christiansen als reactie op de februaristaking, 26 februari 1941. Collectie Hilversum in de Oorlog.
Staakt!! Staakt. Dit pamflet, duidelijk gebaseerd op de Amsterdamse variant, werd in de nacht van 25 op 26 februari in Hilversum aangeplakt en in brievenbussen gestopt, voornamelijk in de arbeiderswijken. Bron: Beeldbank WO2 - NIOD.
Kennisgeving SS Polizeiführer Hanns Albin Rauter aan de bevolking van Amsterdam. Collectie Hilversum in de Oorlog.
Reactie plaatsen
Reacties